Sekolah tertua di Terengganu · Arkib Warisan Pendidikan Darul Iman
Seabad ilmu bermula dari bangunan kayu di tepi kampung.
Warisan Pendidikan Darul Iman
Terengganu bukan sahaja terkenal dengan keindahan alam semula jadi dan warisan budayanya, tetapi juga menjadi antara negeri terawal yang membangunkan sistem pendidikan formal di Malaysia. Kewujudan sekolah tertua di Terengganu memainkan peranan penting dalam membentuk asas ilmu dan peradaban masyarakat tempatan sejak awal abad ke 20. Sekolah sekolah ini bukan sekadar bangunan lama, tetapi menjadi simbol warisan pendidikan negeri Darul Iman yang melahirkan ramai tokoh dan pemimpin negara. Melalui catatan sejarah dan cerita generasi terdahulu, kita dapat menelusuri bagaimana pendidikan mula bertapak di Terengganu dan berkembang sehingga kini.
Senarai Penuh
Sepuluh institusi ini disusun mengikut tahun penubuhan, bermula 1912 sehingga 1942. Setiap satu membawa kisah tersendiri tentang bagaimana ilmu bertapak di Terengganu.
Sekolah Kebangsaan Paya Bunga di Kuala Terengganu merupakan antara sekolah tertua di Terengganu dan memainkan peranan penting dalam sejarah awal pendidikan Melayu di Tanah Melayu. Sekolah ini pada asalnya dikenali sebagai Sekolah Melayu Kampung Keling, ditubuhkan pada tahun 1912, menjadikannya antara pusat pembelajaran formal terawal di negeri ini. Penubuhan sekolah ini mencerminkan kesedaran masyarakat setempat terhadap kepentingan ilmu pengetahuan pada awal abad ke 20, menjadikannya salah satu titik permulaan perkembangan sistem pendidikan moden di Terengganu. Kehadirannya turut memperkukuh kedudukan negeri ini sebagai pusat awal pendidikan Melayu di Pantai Timur.
Pada tahun 1919, sebahagian besar aktiviti pembelajaran dipindahkan ke bangunan baharu yang kini dikenali sebagai Sekolah Kebangsaan Paya Bunga, namun sejarah asalnya sebagai Sekolah Melayu Kampung Keling kekal menjadi warisan pendidikan negeri Terengganu. Tapak dan kisah sekolah ini melambangkan permulaan sistem pendidikan formal di Terengganu serta menjadi bukti peranan institusi pendidikan awal dalam membentuk generasi terpelajar. Sehingga kini, sekolah ini kekal sebagai simbol warisan sejarah pendidikan di Terengganu, dan sering dirujuk apabila membincangkan tentang sekolah tertua di Terengganu.
SJK(C) Chung Hwa Wei Sin merupakan antara sekolah rendah Cina tertua di Kuala Terengganu, ditubuhkan pada 1 Mei 1915. Sekolah ini bermula dengan hanya 60 orang murid di sebuah rumah sewa di Jalan Balik Bukit sebelum berpindah ke beberapa premis lain selaras dengan pertambahan murid. Pada tahun 1919, hasil sokongan masyarakat dan sumbangan dermawan, sebuah bangunan sekolah kekal berjaya dibina di Jalan Tok Lam, sekali gus mengukuhkan peranan sekolah ini sebagai pusat pendidikan awal masyarakat Cina setempat.
Zaman pendudukan Jepun (1941 hingga 1945) menjadi tempoh paling mencabar apabila sekolah mengalami kerosakan besar, namun pendidikan tetap diteruskan hasil semangat warga sekolah. Selepas itu, sekolah berpindah ke Bukit Besar, Jalan Sultan Mohamad dan terus berkembang dengan penambahan kemudahan moden. Kini, SJK(C) Chung Hwa Wei Sin menampung lebih 1,700 murid dan kekal sebagai institusi pendidikan unggul yang mencerminkan warisan, ketabahan dan perpaduan masyarakat di Kuala Terengganu.
Sekolah Kebangsaan Kampong Raja, Besut, Terengganu merupakan antara sekolah Melayu terawal di luar kawasan bandar Kuala Terengganu, sekaligus menjadikannya salah satu sekolah lama bersejarah di Terengganu. Sekolah ini pada asalnya dikenali sebagai Sekolah Melayu Kampong Raja atau Sekolah Umum, dan mula beroperasi pada tahun 1916. Ketika itu, ia bertempat di sebuah rumah di Kampung Pengkalan Teluk (terletak di antara Masjid Lama Kampong Raja menghala ke Kampung Tanjung Lali). Sejak awal penubuhannya, sekolah ini menjadi pusat pembelajaran penting bagi masyarakat luar bandar yang dahagakan ilmu pengetahuan.
Sepanjang perjalanannya, sekolah ini telah berpindah tapak sebanyak empat kali bagi menampung keperluan pembelajaran yang semakin berkembang. Banyak peristiwa penting berlaku di sini, mencerminkan ketabahan masyarakat setempat mempertahankan pendidikan walaupun dalam keadaan serba kekurangan pada masa itu. Pada tahun 1955, sekolah ini secara rasmi dikenali sebagai Sekolah Kebangsaan Kampong Raja. Warisan sejarahnya sejak tahun 1916 kekal utuh hingga ke hari ini, menjadikan sekolah ini antara sekolah tertua di Terengganu yang melambangkan semangat masyarakat Besut dalam memartabatkan ilmu untuk generasi masa depan.
Sekolah Menengah Kebangsaan Sultan Sulaiman, Kuala Terengganu merupakan antara sekolah menengah tertua dan paling berprestij di Terengganu. Institusi ini pada asalnya dikenali sebagai Government English School dan telah ditubuhkan pada tahun 1921 oleh pentadbiran British sebagai sebahagian daripada usaha memperkenalkan sistem pendidikan Inggeris di Pantai Timur. Pada peringkat awal, sekolah ini berfungsi sebagai sekolah aliran Inggeris pertama di Terengganu dan hanya menerima sejumlah kecil pelajar lelaki Melayu dari keluarga berada atau pelajar cemerlang dari sekolah Melayu sekitar Kuala Terengganu. Bangunan asalnya yang bercirikan seni bina kolonial Inggeris menjadikannya mercu tanda penting dalam sejarah pendidikan negeri ini.
Selepas kemerdekaan, sekolah ini diberi nama Sultan Sulaiman School sebagai penghormatan kepada Almarhum Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah, Sultan Terengganu ketika itu, sebelum dikenali sebagai Sekolah Menengah Kebangsaan Sultan Sulaiman (SMKSS). Sejak itu, sekolah ini terus berkembang menjadi institusi pendidikan warisan di Terengganu yang melahirkan ramai tokoh terkemuka dalam bidang pentadbiran, akademik, politik, agama dan perniagaan. Sehingga kini, SMK Sultan Sulaiman bukan sahaja diingati sebagai antara sekolah tertua di Terengganu, tetapi juga simbol kepada kemajuan pendidikan Inggeris awal di negeri ini.
Sekolah Kebangsaan Losong di Kuala Terengganu merupakan antara sekolah rendah tertua di Terengganu, dengan sejarah penubuhan yang bermula sejak tahun 1923. Pada asalnya, sekolah ini didirikan dalam suasana kampung nelayan di kawasan Losong, sebuah perkampungan Melayu yang dikaitkan dengan cerita sejarah mengenai seorang wanita Bugis bernama “Losong” dan hambanya. Sekolah ini menjadi pusat awal pendidikan asas bagi anak anak kampung, sekali gus mencerminkan kesedaran masyarakat terhadap pentingnya ilmu pada waktu itu.
Antara perubahan besar berlaku pada tahun 1975 apabila bangunan kayu asal digantikan dengan bangunan batu tiga tingkat di tapak yang sama bagi menampung pertambahan murid. Sehingga kini, Sekolah Kebangsaan Losong terus beroperasi sebagai sekolah kebangsaan moden namun kekal membawa warisan pendidikan awal di Terengganu. Ia menjadi bukti komitmen masyarakat Losong dalam memperjuangkan pendidikan sejak hampir satu abad yang lalu, menjadikannya salah satu sekolah lama bersejarah di Terengganu.
Sekolah Menengah Agama (Atas) Sultan Zainal Abidin, Kuala Terengganu merupakan antara institusi pendidikan Islam tertua dan paling berpengaruh di Terengganu. Sekolah ini pada asalnya dikenali sebagai Madrasah Al Sultan Zainal Abidin (MSZA) dan telah ditubuhkan pada tahun 1925, menjadikannya antara perintis kepada sistem pendidikan Islam moden di negeri ini. Penubuhannya diasaskan atas inisiatif kerajaan negeri Terengganu dengan sokongan kuat pihak istana di bawah pemerintahan Almarhum Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah. Pada tahun 1958, madrasah ini dipindahkan dari Kampung Ladang ke sebuah bangunan lama di atas tanah seluas 8 ekar di Kampung Batu Burok dan dikenali sebagai Sekolah Menengah Ugama (Arab) Sultan Zainal Abidin, Batu Burok.
Apabila sistem pendidikan Islam negeri Terengganu mula distruktur semula sekitar tahun 1970 hingga 1980an, madrasah ini dibahagikan kepada dua peringkat pengajian iaitu Sekolah Menengah Agama (Rendah) Sultan Zainal Abidin (SMA Ladang) bagi pelajar Tingkatan 1 hingga 3, dan Sekolah Menengah Agama (Atas) Sultan Zainal Abidin (SMA Batu Burok) bagi pelajar Tingkatan 4 hingga 6. Langkah ini membolehkan sistem pendidikan agama di Terengganu berkembang dengan lebih tersusun serta melahirkan ramai tokoh agama dan ilmuwan Islam tempatan. Hingga kini, SMA (Atas) Sultan Zainal Abidin terus menjadi lambang warisan pendidikan Islam tertua di Terengganu.
Sekolah Jenis Kebangsaan (Cina) Kwang Hwa di Dungun, Terengganu merupakan antara sekolah vernakular Cina tertua di Pantai Timur, ditubuhkan pada tahun 1926 pada zaman pentadbiran British di Tanah Melayu. Ketika itu, sekolah ini dikenali sebagai Kwang Hwa Primary School dan menjadi pusat pendidikan awal bagi masyarakat Cina tempatan. Bangunan asalnya dibina hasil inisiatif komuniti setempat untuk memastikan anak anak mereka mendapat pendidikan dalam bahasa ibunda. Semasa pendudukan Jepun (1941 hingga 1945), bangunan sekolah ini telah diambil alih oleh tentera Jepun dan dijadikan pejabat serta markas pentadbiran tentera. Aktiviti persekolahan tergendala sepenuhnya sepanjang tempoh tersebut.
Selepas tamat Perang Dunia Kedua, sekolah ini dibuka semula dan berkembang sebagai Sekolah Jenis Kebangsaan (Cina) sepenuhnya dengan kemudahan moden dan kurikulum yang diiktiraf. Hari ini, SJK(C) Kwang Hwa bukan sahaja menjadi institusi pendidikan warisan masyarakat Cina di Dungun, malah menjadi bukti ketahanan komuniti dalam mempertahankan akses kepada ilmu walaupun melalui zaman perang dan penjajahan. Ia juga kekal diingati sebagai antara sekolah tertua di Terengganu yang menyaksikan perubahan besar dalam sistem pendidikan negara.
Sekolah Kebangsaan Bukit Apit, Hulu Terengganu merupakan antara sekolah rendah Melayu terawal di kawasan pedalaman Terengganu, dengan sejarah penubuhan bermula pada tahun 1927. Sekolah ini pada asalnya dikenali sebagai Sekolah Rakyat, hasil gabungan dua buah sekolah iaitu Sekolah Bukit Apit dan Sekolah Kampung Temala. Terletak di sempadan Bukit Apit berhampiran Kampung Temala, sekolah ini menjadi pusat pendidikan penting bagi masyarakat luar bandar pada ketika itu. Bangunan asalnya dibina secara gotong royong menggunakan kayu dan atap nipah, mencerminkan semangat masyarakat kampung untuk menyediakan peluang pendidikan asas kepada anak anak mereka.
Ketika awal penubuhannya, sistem Sekolah Rakyat berperanan sebagai pusat pembelajaran komuniti, di mana murid diajar asas membaca, menulis Jawi dan Rumi, kira kira serta asas agama Islam oleh guru tempatan. Kini, SK Bukit Apit terus berdiri sebagai lambang sejarah pendidikan Hulu Terengganu, mencerminkan ketabahan dan semangat generasi terdahulu dalam memperjuangkan ilmu walau berada jauh di kawasan luar bandar. Sekolah ini bukan sekadar institusi pendidikan, tetapi juga warisan perjuangan rakyat terhadap pendidikan di Terengganu yang wajar terus dipelihara.
Sekolah Kebangsaan Batu Rakit, Kuala Nerus merupakan antara sekolah rendah Melayu bersejarah di Terengganu, dengan penubuhan awalnya pada tahun 1939. Sekolah ini pada asalnya dikenali sebagai Sekolah Melayu Batu Rakit, dan menjadi salah satu institusi pendidikan penting bagi masyarakat nelayan dan petani di kawasan pesisir pantai Batu Rakit. Bangunan asalnya dibina daripada kayu dengan atap nipah di atas tanah yang disumbangkan oleh penduduk kampung sendiri. Guru guru awal terdiri daripada tenaga tempatan, manakala jumlah murid masih kecil namun peranannya sangat besar dalam membuka peluang pendidikan formal kepada anak anak kampung ketika itu.
Selepas kemerdekaan, sekolah ini dinaik taraf menjadi Sekolah Kebangsaan Batu Rakit dengan penambahan bangunan batu, kemudahan moden serta kurikulum yang lebih menyeluruh. Ia telah melahirkan ramai anak tempatan yang berjaya dalam pelbagai bidang termasuk pendidikan, pentadbiran dan kepimpinan masyarakat. Hingga kini, SK Batu Rakit kekal sebagai lambang warisan pendidikan di Kuala Nerus, mencerminkan bagaimana semangat masyarakat kampung membina masa depan melalui ilmu sejak lebih 80 tahun yang lalu.
Sekolah Menengah Agama Ma’arif, Besut merupakan antara sekolah agama tertua dan paling berpengaruh di daerah Besut, Terengganu, dengan sejarah penubuhan bermula pada tahun 1942. Sekolah ini pada asalnya dikenali sebagai Madrasah Rokki Al Arif, ditubuhkan di tengah suasana getir Perang Dunia Kedua ketika Tanah Melayu berada di bawah pendudukan Jepun. Penubuhan madrasah ini tercetus hasil inisiatif tokoh agama dan masyarakat setempat yang mahu memastikan pendidikan Islam terus berkembang walaupun negara sedang dijajah. Pada peringkat awal, kelas dijalankan di bangunan kayu sederhana dengan hanya beberapa orang guru agama tempatan. Pengajian ketika itu menumpukan kepada al Quran, tafsir, hadis, fekah dan bahasa Arab.
Selepas kemerdekaan, madrasah ini dinaik taraf menjadi Sekolah Menengah Agama Ma’arif dengan kemudahan yang lebih lengkap dan kurikulum Islam moden yang selari dengan sistem pendidikan negeri Terengganu. Sejak itu, ia menjadi antara sekolah agama penting di Besut yang banyak melahirkan tokoh ilmuwan, pendakwah dan pemimpin masyarakat. Hingga kini, SMA Ma’arif terus berdiri sebagai lambang warisan perjuangan ilmu Islam di Terengganu, mencerminkan semangat kental masyarakat Besut mempertahankan pendidikan agama walau dalam zaman perang dan penjajahan.
Penutup
Sepanjang lebih seabad kewujudannya, sekolah sekolah ini telah melahirkan ribuan tokoh pendidik, pemimpin, dan insan berilmu yang banyak menyumbang kepada pembangunan negeri serta negara. Warisan ini perlu terus dipelihara agar generasi baharu menghargai perjuangan masyarakat terdahulu yang membina sistem pendidikan dengan penuh semangat dan kesungguhan.
Artikel ini turut mengucapkan terima kasih kepada @cikguding di TikTok yang telah mencetuskan idea menarik untuk mengangkat semula kisah sejarah pendidikan lama di Terengganu, satu usaha yang wajar dihargai dan diteruskan oleh generasi kini.
Bagi yang berminat untuk menyambung pelajaran di Terengganu, boleh rujuk artikel penuh di pautan ini ➤ Sesiapa yang Nak Sambung Belajar di Terengganu untuk maklumat tentang institusi dan peluang pendidikan di negeri ini. Untuk mengetahui lebih banyak kisah budaya, sejarah dan destinasi menarik di negeri Darul Iman, layari laman rasmi ➤ Discovery Terengganu.
✍️ Arif Ghani🗓 29 Oktober 2025🕓 4:05 petang
Ruangan Pembaca
Pernah bersekolah di salah satu institusi warisan ini? Tinggalkan komen dan bantu kami lengkapkan lagi catatan sejarah pendidikan Terengganu.
Discovery Terengganu Blog
Panduan, senarai dan cerita terbaru dari Discovery Terengganu.
